Rodzajniki określone, nieokreślone i przyimki ściągnięte we włoskim
Kiedy używać il, lo, l', la, i, gli, le? Przejrzysta tabela włoskich rodzajników oraz przyimków ściągniętych (del, al, nel, sul) z czytanką A1.
Jak w 30 sekund dobrać włoski rodzajnik?
- Rzeczowniki zakończone na -O są zwykle rodzaju męskiego (liczba mnoga na -I, np. il libro → i libri), a zakończone na -A są rodzaju żeńskiego (liczba mnoga na -E, np. la casa → le case).
- W rodzaju męskim podstawowym rodzajnikiem jest IL (lm. I). Jeśli jednak słowo zaczyna się od samogłoski, używamy L’ (lm. GLI), a przed s+spółgłoska (st-, sp-), z-, gn-, ps- stawiamy LO (lm. GLI, np. lo studente → gli studenti).
- W rodzaju żeńskim używamy LA (lub L’ przed samogłoską, np. l’amica), a w liczbie mnogiej zawsze LE (nigdy się nie skraca!).
- Gdy przed rodzajnikiem stanie przyimek (di, a, da, in, su), sklejają się w jedno słowo: in + il = nel, a + il = al, di + il = del.
1. Rodzajniki określone (il, lo, l’, la → i, gli, le)
Rodzajnika określonego używamy wtedy, gdy mówimy o konkretnej rzeczy lub osobie, albo o całej kategorii (np. „lubię kawę” — mi piace il caffè).
| Kiedy używamy? | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | Przykład |
|---|---|---|---|
| Męski: większość spółgłosek | il → i | standardowy męski | il ragazzo (chłopak) → i ragazzi (chłopaki) |
| Męski: przed samogłoską | l' → gli [lji] | a-, e-, i-, o-, u- | l'amico (przyjaciel) → gli amici (przyjaciele) |
| Męski: s+spółgłoska, z, gn, ps | lo → gli [lji] | st-, sp-, z-, gn- | lo studente → gli studenti, lo zaino (plecak) |
| Żeński: przed spółgłoską | la → le | standardowy żeński | la ragazza (dziewczyna) → le ragazze |
| Żeński: przed samogłoską | l' → le | w lm. nie ma apostrofu! | l'isola (wyspa) → le isole (wyspy) |
2. Rodzajniki nieokreślone (un, uno, una, un’)
Używamy ich, gdy wspominamy o czymś po raz pierwszy („jakiś”, „jeden z wielu”).
- UN (męski uniwersalny): Stawiamy zarówno przed zwykłą spółgłoską, jak i przed samogłoską (BEZ apostrofu!): un cane (pies), un amico (przyjaciel).
- UNO (męski przed s+spółgłoska, z-, gn-): Dokładnie tam, gdzie w określonych było „lo”: uno studente, uno zaino, uno spettacolo.
- UNA oraz UN’ (żeński): Przed spółgłoską piszemy una (una pizza), a przed samogłoską skracamy z apostrofem do un’ (un’amica — przyjaciółka, un’ora — godzina).
3. Przyimki ściągnięte (preposizioni articolate: del, al, nel, sul)
W języku włoskim nigdy nie mówimy „in il” ani „a la”. Pięć najczęstszych przyimków (di, a, da, in, su) automatycznie łączy się z rodzajnikiem określonym w jeden wyraz.
| Przyimek | + il (męski) | + la (żeński) | Przykład w zdaniu |
|---|---|---|---|
| di (z / kogo? czego?) | del / della | dopełniacz / pochodzenie | il centro della città (centrum miasta) |
| a (do / w) | al / alla | kierunek / miejsce | vado al cinema, alla stazione (idę do kina, na dworzec) |
| da (od / u / z) | dal / dalla | od kogoś (np. lekarza) | vado dal medico (idę do lekarza) |
| in (w / do) | nel / nella | wewnątrz czegoś | nel parco (w parku), nella borsa (w torebce) |
| su (na) | sul / sulla | na powierzchni | il libro è sul tavolo (książka jest na stole) |
Przykładowa czytanka (A1): Lo zaino sul tavolo (Plecak na stole)
Marco è uno studente italiano. Ogni giorno mette i libri e un quaderno nello zaino. Sul tavolo della cucina c'è una tazza di caffè caldo. Marco saluta l'amica Giulia e va all'università in autobus.
Tłumaczenie: Marco jest włoskim studentem. Każdego dnia wkłada książki i zeszyt do plecaka. Na stole w kuchni jest filiżanka gorącej kawy. Marco wita się z przyjaciółką Giulią i jedzie na uniwersytet autobusem.
Ćwicz ten temat w pełnej interaktywnej czytance na Czytando.pl →
Najczęstsze pytania (FAQ)
Jaka jest różnica między „un amico” a „un’amica” (kiedy piszemy apostrof)?
W rodzaju męskim rodzajnik nieokreślony brzmi „un” sam w sobie, więc przed samogłoską nic się w nim nie skraca — piszemy „un amico” bez apostrofu. W rodzaju żeńskim pełna forma to „una”, więc po odpadnięciu końcowego „-a” przed samogłoską zostaje ślad w postaci apostrofu: „un’amica”.
Skąd wiedzieć, jakiego rodzaju są rzeczowniki zakończone na -E (np. ristorante, stazione)?
Wyrazy na -ORE (il fiore, il motore, l’amore) oraz -ALE/-ILE są niemal zawsze męskie, natomiast wyrazy zakończone na -ZIONE i -SIONE (la stazione — dworzec, la colazione — śniadanie) są zawsze żeńskie.