Czasy w języku włoskim — teraźniejszy, Passato Prossimo i przyszły
Najważniejsze czasy we włoskim w pigułce: Presente (-are, -ere, -ire), przeszły Passato Prossimo (avere czy essere?) oraz przyszły Futuro z przykładami.
3 czasy, które wystarczą Ci do 90% rozmów po włosku
- Czas teraźniejszy (Presente Indicativo) dzieli czasowniki na 3 grupy według bezokolicznika: -ARE (parlare), -ERE (prendere) i -IRE (dormire / capire). Zaimki osobowe (io, tu, lui...) pomija się tak samo jak w polskim!
- W 1. osobie liczby pojedynczej („ja”) każdy włoski czasownik w czasie teraźniejszym kończy się na -O (io parlo, io prendo, io dormo, io sono, io ho).
- Czas przeszły dokonany (Passato Prossimo) składa się z dwóch słów: czasownika posiłkowego avere (mieć) lub essere (być) + imiesłowu z końcówką -ato / -uto / -ito (np. ho mangiato — zjadłem, sono andato/a — poszedłem/poszłam).
- O przyszłości Włosi bardzo często mówią w czasie teraźniejszym (Domani vado a Roma — Jutro jadę do Rzymu) albo w prostym czasie Futuro Semplice (andrò, farò, sarò).
1. Czas teraźniejszy (Presente) — 3 koniugacje (-are, -ere, -ire)
Odcinamy końcówkę bezokolicznika (-are, -ere, -ire) i dopisujemy końcówkę osoby. Zwróć uwagę, że formy „ja” (-o) oraz „my” (-iamo) są identyczne we wszystkich trzech grupach!
| Osoba | I grupa: -ARE (parlare — mówić) | II grupa: -ERE (prendere — brać) | III grupa: -IRE (dormire / capire) |
|---|---|---|---|
| io (ja) | -o | mówię / biorę / śpię / rozumiem | io parlo, io prendo, io dormo (capisco) |
| tu (ty) | -i | zawsze końcówka -i! | tu parli, tu prendi, tu dormi (capisci) |
| lui / lei / Lei (on/ona/Pan/Pani) | -a (I gr.) / -e (II i III gr.) | on/ona mówi, bierze, śpi | lei parla, lui prende, dorme (capisce) |
| noi (my) | -iamo | zawsze końcówka -iamo! | parliamo, prendiamo, dormiamo |
| voi (wy) | -ate / -ete / -ite | mówicie / bierzecie / śpicie | parlate, prendete, dormite |
| loro (oni / one) | -ano (I gr.) / -ono (II i III gr.) | mówią / biorą / śpią | parlano, prendono, dormono (capiscono) |
2. Czas przeszły (Passato Prossimo) — kiedy AVERE, a kiedy ESSERE?
Aby powiedzieć, co zrobiłeś wczoraj lub rano, łączysz odmienione „avere” (ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno) lub „essere” (sono, sei, è, siamo, siete, sono) z imiesłowem przeszłym (-are → -ato, -ere → -uto, -ire → -ito).
| Typ czasownika | Czasownik posiłkowy | Czy końcówka zależy od płci? | Przykład w zdaniu |
|---|---|---|---|
| Większość czasowników (przechodnie + codzienne czynności) | AVERE (ho, hai, ha...) | NIE — zawsze końcówka -o | Maria ha mangiato una pizza (Maria zjadła pizzę). |
| Czasowniki ruchu, zmiany stanu i zwrotne (andare, venire, tornare, essere, svegliarsi) | ESSERE (sono, sei, è...) | TAK! (-o / -a / -i / -e) | Marco è andato (poszedł), Giulia è andata (poszła). |
3. Czas przyszły (Futuro Semplice) i plany na jutro
W codziennej rozmowie o bliskich planach Włosi najchętniej używają czasu teraźniejszego („Stasera mangiamo la pizza” — Dziś wieczorem jemy pizzę). Gdy jednak chcesz podkreślić przyszłość lub obietnicę, użyj końcówek Futuro: -ò, -ai, -à, -emo, -ete, -anno.
- Charakterystyczne R w końcówce: Wszystkie formy czasu przyszłego mają w środku dźwięczne -ER- lub -IR-: parlare → parlerò (powiem), capire → capirai (zrozumiesz), essere → sarò (będę), fare → farò (zrobię), andare → andrò (pójdę).
- Konstrukcja „stare per + bezokolicznik” (właśnie mam zamiar): Gdy coś wydarzy się za chwilę, powiedz: „Sto per uscire” (Właśnie wychodzę / zaraz wyjdę), „Il treno sta per partire” (Pociąg zaraz odjeżdża).
Przykładowa czytanka (A1): Ieri, oggi e domani a Firenze (Wczoraj, dziś i jutro we Florencji)
Ieri sono arrivato a Firenze in treno e ho visitato il centro storico. Oggi passeggio per la città, parlo con la gente e mangio un gelato al pistacchio. Domani andrò al museo e comprerò un regalo per la mia famiglia.
Tłumaczenie: Wczoraj przyjechałem do Florencji pociągiem i zwiedziłem historyczne centrum. Dziś spaceruję po mieście, rozmawiam z ludźmi i jem lody pistacjowe. Jutro pójdę do muzeum i kupię prezent dla mojej rodziny.
Ćwicz ten temat w pełnej interaktywnej czytance na Czytando.pl →
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czym różni się włoski czas Passato Prossimo od Imperfetto?
Passato Prossimo opisuje zakończone, konkretne wydarzenia w przeszłości (odpowiednik polskiego czasu dokonanego: „zjadłem”, „poszedłem”, „kupiłem”), natomiast Imperfetto (mangiavo, andavo, ero) opisuje tło, dawne zwyczaje i czynności niedokonane („jadłem”, „chodziłem”, „kiedy byłem dzieckiem”).
Jakie są najważniejsze nieregularne imiesłowy w Passato Prossimo?
Warto zapamiętać pięć najczęstszych: fare (robić) → fatto (ho fatto — zrobiłem), dire (mówić) → detto (ho detto — powiedziałem), vedere (widzieć) → visto (ho visto), leggere (czytać) → letto (ho letto), scrivere (pisać) → scritto (ho scritto) oraz essere (być) → stato (sono stato/a — byłem/byłam).