Ser, estar, ficar i há w języku portugalskim — prosta różnica oraz przyimki (no, do, ao)
Kiedy po portugalsku używać SER, kiedy ESTAR, kiedy FICAR, a kiedy HÁ? Tabela odmian, przyimki ściągnięte (no, na, do, da, ao) z wymową i mini-czytanka A1.
Ser, estar, ficar czy há? Rozróżnij 4 portugalskie „być” w 30 sekund!
- SER (sou, és, é, somos, são) opisuje stałą tożsamość i cechy („kim/czym jest na stałe?”): imię, narodowość, zawód, charakter oraz godzinę (Sou da Polónia — Jestem z Polski).
- ESTAR (estou, estás, está, estamos, estão) opisuje chwilowy stan, samopoczucie oraz bieżące położenie osoby lub przedmiotu (Estou em Lisboa — Jestem teraz w Lizbonie, O café está quente — Kawa jest gorąca).
- FICAR (fico, ficas, fica, ficamos, ficam) to portugalski super-czasownik: oznacza 1) stałe położenie budynków i miast (Onde fica o hotel? — Gdzie znajduje się hotel?), 2) zmianę stanu „stawać się” (Fico feliz — Cieszę się / staję się szczęśliwy) oraz 3) „zostawać” (Fico em casa — Zostaję w domu).
- HÁ [a] (nieodmienne, od czasownika haver) oznacza „istnieje / znajduje się / są” dla rzeczy wspominanych po raz pierwszy: Aqui há um café (Tutaj jest pewna kawiarnia).
1. Odmiana czasowników SER, ESTAR oraz FICAR w czasie teraźniejszym
W języku portugalskim w codziennej rozmowie bardzo często używa się formy „você” (ty / Pan / Pani — w Brazylii to podstawowe „ty”, w Portugalii forma grzecznościowa lub półoficjalna), która łączy się z czasownikiem w 3. osobie liczby pojedynczej (tak samo jak ele/ela). Podobnie potoczne „a gente” (my) łączy się z 3. osobą liczby pojedynczej!
| Osoba | SER (cecha stała / kim jest) | ESTAR (stan chwilowy / gdzie jest) | FICAR (gdzie leży / stawać się / zostawać) |
|---|---|---|---|
| eu (ja) | sou [soł] / estou [isz-TOŁ] / fico [FI-ku] | jestem (na stałe) / jestem (teraz) / zostaję, staję się | Sou polaco. Estou cansado. Fico no hotel. |
| tu (ty — głównie Portugalia) | és [esz] / estás [isz-TASZ] / ficas [FI-kasz] | jesteś / zostajesz | És muito simpático. Onde estás agora? |
| ele / ela / você (on / ona / ty / Pan / Pani) | é [e] / está [isz-TA] / fica [FI-ka] | jest / znajduje się / zostaje | O museu é grande e fica no centro. |
| a gente (my — potocznie!) | a gente + 3. os. lp. (é / está / fica) | my jesteśmy / my zostajemy (dosł. „ludzie jest”) | A gente está no café (Jesteśmy w kawiarni). |
| nós (my) | somos [SO-musz] / estamos [isz-TA-musz] / ficamos | jesteśmy / zostajemy | Somos amigos. Estamos de férias. |
| eles / elas / vocês (oni / one / wy / Państwo) | são [sąŁ] / estão [isz-TĄŁ] / ficam [FI-kął] | są / znajdują się / zostają | Eles são de Lisboa e estão aqui. |
2. Klucz do czytania po portugalsku: przyimki ściągnięte (no, na, do, da, ao, pelo)
Gdy otworzysz dowolną czytankę po portugalsku, w każdym zdaniu zobaczysz krótkie słówka „no”, „na”, „do”, „da”, „ao”, „pelo”, „num”. To połączenie przyimka (em = w, de = z/od, a = do, por = przez) z rodzajnikiem określonym (o = ten, a = ta) lub nieokreślonym (um, uma). W portugalskim takie łączenie jest obowiązkowe!
| Połączenie | Rodzaj męski (lp. / lm.) | Rodzaj żeński (lp. / lm.) | Przykłady w zdaniu |
|---|---|---|---|
| em (w / na) + o / a | no [nu] / na [na] (lm. nos / nas) | w tym / na tym (w tej / na tej) | Estou no hotel (Jestem w hotelu). Ela mora na Polónia (Ona mieszka w Polsce). |
| de (z / od / czyj) + o / a | do [du] / da [da] (lm. dos / das) | z tego / od tego / należący do | O livro do Pedro (Książka Pedra). Sou do Porto (Jestem z Porto). |
| a (do / kierunku) + o / a | ao [ał] / à [a] (lm. aos / às) | do tego / do tej | Vou ao cinema (Idę do kina). Vamos à praia (Idziemy na plażę). |
| por (przez / za) + o / a | pelo [PE-lu] / pela [PE-la] | przez ten / dzięki temu / po | Passeamos pelo parque (Spacerujemy po parku). Obrigado pela ajuda (Dziękuję za pomoc). |
| em (w) + um / uma | num [nũ] / numa [NU-ma] | w jakimś / w pewnej | Entramos num restaurante pequeno (Wchodzimy do pewnej małej restauracji). |
3. Trzy oblicza czasownika FICAR, które spotkasz w każdej historii
Czasownik „ficar” nie ma jednego polskiego odpowiednika — jego znaczenie zależy od tego, co stoi tuż po nim.
- 1. FICAR + miejsce = znajdować się na stałe (o miejscach) lub zostawać (o ludziach) „O hotel fica perto da praia” (Hotel znajduje się blisko plaży), ale „Hoje fico no hotel” (Dzisiaj zostaję w hotelu).
- 2. FICAR + przymiotnik = stawać się jakimś (reakcja i zmiana stanu) Zamiast polskiego „ucieszyłem się / zdziwiłem się / zmęczyłem się”, Portugalczycy i Brazylijczycy mówią: „fiquei feliz” (stałem się szczęśliwy / ucieszyłem się), „ela fica cansada” (ona robi się zmęczona), „não fiques triste” (nie smuć się).
- 3. FICAR COM = zatrzymać coś dla siebie / wziąć (np. w sklepie lub kawiarni) „Fico com este livro” (Biorę tę książkę / zostaję przy tej książce), „Você pode ficar com o troco” (Może Pan zatrzymać resztę).
Przykładowa czytanka (A1): Um hotel pequeno no Porto (Mały hotel w Porto (poziom A1))
O Marco é italiano, mas agora está em Portugal. O hotel dele fica no centro do Porto, perto do rio. Na rua há um café antigo e o Marco fica muito contente.
Tłumaczenie: Marco jest Włochem, ale teraz jest w Portugalii. Jego hotel znajduje się w centrum Porto, blisko rzeki. Na ulicy jest stara kawiarnia i Marco bardzo się cieszy (staje się bardzo zadowolony).
Ćwicz ten temat w pełnej interaktywnej czytance na Czytando.pl →
Najczęstsze pytania (FAQ)
Jaka jest różnica między „estar” a „ficar” przy opisywaniu miejsca?
Czasownika „estar” używamy dla osób i przedmiotów ruchomych, które znajdują się gdzieś w danej chwili (np. „Estou no café” — Jestem teraz w kawiarni, „O carro está na rua” — Samochód stoi na ulicy). Czasownika „ficar” używamy dla budynków, ulic, miast i miejsc stałych na mapie (np. „O museu fica no centro” — Muzeum znajduje się w centrum).
Dlaczego w portugalskim mówi się „no Brasil” i „no Porto”, ale „em Portugal” i „em Lisboa”?
Większość krajów ma w portugalskim swój rodzajnik (np. o Brasil, a Polónia, a Espanha, os Estados Unidos), który łączy się z przyimkiem „em” w „no / na” (no Brasil, na Polónia). Sam kraj „Portugal” oraz większość miast (Lisboa, Varsóvia, Madrid) nie mają rodzajnika, więc mówimy „em Portugal” i „em Lisboa”. Wyjątkiem są miasta, których nazwa pochodzi od rzeczownika pospolitego, takie jak „o Porto” (port) czy „o Rio de Janeiro” (rzeka stycznia) — dlatego mówimy „no Porto” i „no Rio”.
Jak w Brazylii mówi się „jest / znajduje się” zamiast „há”?
W europejskim portugalskim standardem jest forma „há” (np. „Na mesa há um livro”), natomiast w codziennym języku brazylijskim bardzo często zastępuje się ją 3. osobą czasownika „ter” (mieć): „Na mesa tem um livro” (Na stole jest książka). W tekstach pisanych zrozumiesz obie formy bez trudu.