Czasy w języku portugalskim — Presente, Pretérito Perfeito i czas przyszły (ir + bezokolicznik)
Jak odmieniać czasowniki po portugalsku? 3 koniugacje (-ar, -er, -ir), czas przeszły (Pretérito Perfeito vs Imperfeito) i przyszły (ir + bezokolicznik) z wymową.
Jak opowiedzieć po portugalsku o teraźniejszości, przeszłości i przyszłości?
- Wszystkie portugalskie czasowniki dzielą się na 3 koniugacje według końcówki bezokolicznika: I grupa na -AR (falar — mówić, morar — mieszkać), II grupa na -ER (comer — jeść, beber — pić) oraz III grupa na -IR (partir — wyjeżdżać, abrir — otwierać).
- Czas przyszły tworzysz w 10 sekund bez nauki nowych końcówek! Wystarczy odmienić czasownik IR (eu vou, tu vais, ele/você vai, nós vamos, eles vão) i dodać bezokolicznik: „Amanhã vou trabalhar” (Jutro będę pracować).
- W czasie przeszłym dokonanym (Pretérito Perfeito — „zrobiłem wczoraj”) dla czasowników na -AR najważniejsze są 3 końcówki: ja = -EI (falei — powiedziałem), on/ona/você = -OU (falou — powiedział), oni = -ARAM (falaram).
- Aby powiedzieć „właśnie coś robię”, w Brazylii mówi się „estou falando” (końcówka -ndo), a w Portugalii „estou a falar” (przyimek a + bezokolicznik).
1. Czas teraźniejszy (Presente): 3 grupy czasowników (-AR, -ER, -IR)
Ponad 75% czasowników w języku portugalskim należy do grupy I (-AR). Zwróć uwagę, że w 1. osobie liczby pojedynczej („eu”) wszystkie trzy grupy mają tę samą końcówkę „-o”!
| Osoba | I grupa: FALAR (mówić) | II grupa: COMER (jeść) | III grupa: ABRIR (otwierać) |
|---|---|---|---|
| eu (ja) | falo / como / abro | mówię / jem / otwieram (zawsze końcówka -o) | Eu falo um pouco de português (Mówię trochę po portugalsku). |
| tu (ty) | falas (-as) / comes (-es) / abres (-es) | mówisz / jesz / otwierasz | Tu falas muito bem (Mówisz bardzo dobrze). |
| ele / ela / você / a gente | fala (-a) / come (-e) / abre (-e) | mówi / je / otwiera (oraz potocznie: my mówimy z „a gente”) | Ela trabalha aqui e come no restaurante. |
| nós (my) | falamos / comemos / abrimos (-mos) | mówimy / jemy / otwieramy | Nós moramos na Polónia (Mieszkamy w Polsce). |
| eles / elas / vocês (oni / wy / Państwo) | falam [-lął] / comem [-męj] / abrem [-bręj] | mówią / jedzą / otwierają | A que horas abrem as lojas? (O której otwierają sklepy?). |
2. Czas przyszły (Futuro Próximo): IR + bezokolicznik
W codziennym języku portugalskim — zarówno w Lizbonie, jak i w Rio de Janeiro — o przyszłości mówi się niemal wyłącznie za pomocą konstrukcji „ir + bezokolicznik” (dokładny odpowiednik angielskiego „going to”). Uwaga: między czasownikiem „ir” a bezokolicznikiem NIE wstawiamy żadnego przyimka!
| Odmiana IR (iść) | Wzór z bezokolicznikiem | Polskie znaczenie | Przykład w zdaniu |
|---|---|---|---|
| eu vou [woł] | vou + bezokolicznik | będę… / zamierzam… | Eu vou viajar amanhã (Jutro będę podróżować / wyjadę). |
| tu vais [wajsz] | vais + bezokolicznik | będziesz… | Tu vais gostar disto (Spodoba ci się to). |
| ele / ela / você / a gente vai [waj] | vai + bezokolicznik | będzie… (z „a gente”: będziemy…) | Vai chover hoje (Dziś będzie padać). A gente vai jantar fora (Zjem dziś kolację na mieście). |
| nós vamos [WA-musz] | vamos + bezokolicznik | będziemy… / chodźmy…! | Vamos começar agora! (Zacznijmy teraz! / Będziemy zaczynać). |
| eles / vocês vão [wął] | vão + bezokolicznik | będą… | Eles vão chegar tarde (Oni przyjadą późno). |
3. Czas przeszły w historiach: Pretérito Perfeito (co się wydarzyło) vs Imperfeito (tło)
Czytając opowiadania po portugalsku, spotkasz dwa czasy przeszłe, które idealnie odpowiadają polskiemu podziałowi na czasowniki dokonane („kupiłem, poszedłem”) i niedokonane („kupowałem, chodziłem, było”).
| Bezokolicznik | Pretérito Perfeito (dokonany: „wczoraj zrobiłem”) | Pretérito Imperfeito (niedokonany: „kiedyś robiłem / tło”) | Przykład w zdaniu |
|---|---|---|---|
| falar (mówić / rozmawiać) | eu falei [-ej], ele falou [-oł] | powiedziałem / rozmawiał (vs rozmawiał regularnie: falava) | Ontem falei com a Maria (Wczoraj rozmawiałem z Marią). |
| comer (jeść) / beber (pić) | eu comi [-i], ele comeu [-eł] | zjadłem / zjadł (vs jadał: comia) | Ele bebeu um café e comeu um bolo (Wypił kawę i zjadł ciastko). |
| ser (być) / ir (iść, pojechać) | eu fui, ele foi (wspólna forma dla SER i IR!) | byłem / poszedłem, pojechałem (tło: era = był, ia = szedł) | Ontem fui a Sintra e a viagem foi ótima! (Wczoraj pojechałem do Sintry i podróż była świetna!). |
| ter (mieć) | eu tive, ele teve / tło: tinha [CI-ńa / TI-ńa] | miałem (dostałem) / miał (w tle opowieści: tinha) | Quando eu era criança, tinha um cão (Gdy byłem dzieckiem, miałem psa). |
Przykładowa czytanka (A1): Ontem, hoje e amanhã em Sintra (Wczoraj, dziś i jutro w Sintrze (poziom A1))
Ontem o Pedro foi a Sintra e visitou um palácio antigo. Hoje ele descansa em casa e lê um livro. Amanhã ele vai jantar com os amigos num restaurante perto da praia.
Tłumaczenie: Wczoraj Pedro pojechał do Sintry i zwiedził stary pałac. Dzisiaj odpoczywa w domu i czyta książkę. Jutro zje kolację z przyjaciółmi w restauracji blisko plaży.
Ćwicz ten temat w pełnej interaktywnej czytance na Czytando.pl →
Najczęstsze pytania (FAQ)
Dlaczego w hiszpańskim mówi się „voy a hablar”, a w portugalskim „vou falar” bez „a”?
W języku portugalskim konstrukcja czasu przyszłego z czasownikiem „ir” łączy się bezpośrednio z bezokolicznikiem, bez żadnego przyimka pośrodku: „vou falar” (będę mówić), „vamos comer” (będziemy jeść). Wstawienie „a” („vou a falar”) jest w portugalskim błędem.
Jak wyrazić czynność trwającą w tej chwili (odpowiednik angielskiego Present Continuous)?
W Portugalii używa się konstrukcji „estar a + bezokolicznik”: „Estou a ler um livro” (Właśnie czytam książkę). W Brazylii używa się formy gerundium z końcówką „-ndo”: „Estou lendo um livro”. Obie formy są w 100% poprawne i oznaczają dokładnie to samo.
Które czasowniki nieregularne w języku portugalskim warto poznać jako pierwsze?
Wystarczy poznać tzw. wielką siódemkę, która pojawia się w co drugim zdaniu: ser (być na stałe), estar (być chwilowo), ter (mieć), ir (iść/jechać), fazer (robić), dizer (mówić/powiedzieć) oraz poder (móc). W Czytando nie musisz wkuwać ich z góry — po kliknięciu dowolnej formy w tekście od razu zobaczysz jej pełną tabelę odmiany.