Czasy w języku francuskim — Présent, Passé Composé i Futur Proche
Najważniejsze czasy we francuskim w pigułce: teraźniejszy Présent, przeszły Passé Composé (avoir czy être?) oraz przyszły Futur Proche z przykładami.
3 czasy, dzięki którym opowiesz po francusku o wszystkim
- Czas teraźniejszy (Présent): 90% francuskich czasowników należy do I grupy zakończonej na -ER (parler, aimer, habiter). Co najlepsze — formy je parle, tu parles, il parle oraz ils parlent wymawia się identycznie: [parl]!
- Najważniejszy czas przeszły (Passé Composé) tworzymy z odmienionego czasownika posiłkowego avoir (mieć) lub être (być) + imiesłowu (np. parler → parlé: j’ai parlé — powiedziałem; aller → allé: je suis allé — poszedłem).
- Bliski czas przyszły (Futur Proche) jest banalnie prosty: odmieniasz czasownik aller (iść: je vais, tu vas, il va...) i dodajesz zwykły bezokolicznik, np. Je vais manger (Zamierzam zjeść / Zaraz zjem).
- We francuskim nigdy nie pomijamy zaimków osobowych (je, tu, il/elle, on, nous, vous, ils/elles), a w mowie potocznej zamiast „nous” (my) niemal zawsze używa się krótkiego „on” + 3. osoba lp (On va au cinéma = Idziemy do kina).
1. Czas teraźniejszy (Présent) — I grupa (-ER) oraz wielka czwórka (être, avoir, aller, faire)
W I grupie (-er) odcinamy „-er” i dodajemy końcówki: -e, -es, -e, -ons, -ez, -ent. Zauważ, że cztery z sześciu form brzmią w mowie dokładnie tak samo!
| Osoba | I grupa: parler (mówić) | être (być) / avoir (mieć) | aller (iść) / faire (robić) |
|---|---|---|---|
| je / j’ (ja) | parle [parl] | mówię / jestem / mam / idę / robię | je suis [ży süi], j'ai [że], je vais [ży we], je fais [ży fe] |
| tu (ty) | parles [parl] | -s na końcu jest nieme! | tu es [tü e], tu as [tü a], tu vas [tü wa], tu fais [tü fe] |
| il / elle / on (on / ona / my potocznie) | parle [parl] | on = „my” w codziennej mowie! | il est [il e], il a [il a], on va [ą wa], il fait [il fe] |
| nous (my — oficjalnie) | parlons [parlą] | końcówka -ons [ą] | nous sommes [nu som], nous avons [nuz-awą] |
| vous (wy / Pan / Pani) | parlez [parle] | końcówka -ez [e] | vous êtes [wuz-et], vous avez [wuz-awe], vous faites [wu fet] |
| ils / elles (oni / one) | parlent [parl] | -ent jest całkowicie nieme! | ils sont [il są], ils ont [ilz-ą], ils vont [il wą] |
2. Czas przeszły (Passé Composé) — jak opowiedzieć o tym, co się wydarzyło?
Passé Composé budujemy z dwóch elementów: czasownika posiłkowego avoir (lub dla czasowników ruchu i zwrotnych — être) + imiesłowu przeszłego (participe passé). Dla wszystkich czasowników na -er (wymawianych [e]) imiesłów ma końcówkę -é (wymawianą również [e]!).
| Grupa czasowników | Posiłkowy | Imiesłów (Participe Passé) | Przykład w zdaniu |
|---|---|---|---|
| I grupa na -ER (manger, parler, visiter) | -er → -é [e] | AVOIR (ai, as, a, avons, avez, ont) | J'ai visité Lyon (Zwiedziłem Lyon). |
| Najczęstsze nieregularne z AVOIR | fait, pris, vu, dit, lu | faire→fait, prendre→pris, voir→vu | J'ai pris un taxi (Wziąłem taksówkę). Il a fait beau (Była ładna pogoda). |
| Czasowniki ruchu i zwrotne (aller, venir, partir, arriver) | zgodność z płcią i liczbą (-e, -s) | ÊTRE (suis, es, est, sommes, êtes, sont) | Marc est allé (poszedł), Sophie est allée (poszła — w wymowie wciąż [ale]!). |
3. Czas przyszły (Futur Proche) — aller + bezokolicznik
Nie musisz od razu uczyć się końcówek czasu przyszłego prostego. Francuzi w codziennej mowie używają konstrukcji Futur Proche („bliska przyszłość”): odmieniasz czasownik aller w czasie teraźniejszym i doklejasz dowolny bezokolicznik.
- Wzór: aller (je vais, tu vas, il/on va...) + bezokolicznik: Je vais travailler (Zamierzam pracować / Będę pracować), Tu vas voir! (Zobaczysz!), On va prendre un café (Weźmiemy kawę), Il va pleuvoir (Będzie padać).
- Przeczenie w Futur Proche: Kanapka „ne… pas” otacza odmieniony czasownik aller: Je ne vais pas sortir ce soir (Nie zamierzam wychodzić dziś wieczorem).
Przykładowa czytanka (A1): Un week-end à Lyon (Weekend w Lyonie)
Hier, je suis allé à Lyon en train et j'ai visité le vieux quartier. Aujourd'hui, je marche le long du fleuve et je prends des photos. Ce soir, on va dîner dans un petit bouchon lyonnais et je vais goûter la soupe à l'oignon.
Tłumaczenie: Wczoraj pojechałem do Lyonu pociągiem i zwiedziłem starą dzielnicę. Dzisiaj spaceruję wzdłuż rzeki i robię zdjęcia. Dziś wieczorem zjemy kolację w małej lyońskiej gospodzie i spróbuję zupy cebulowej.
Ćwicz ten temat w pełnej interaktywnej czytance na Czytando.pl →
Najczęstsze pytania (FAQ)
Dlaczego w mowie potocznej używa się „on” zamiast „nous”?
Zaimek „on” (dosł. „ktoś / się”, ale w mowie potocznej używany dokładnie w znaczeniu „my”) łączy się z krótką formą 3. osoby liczby pojedynczej (on parle, on va, on a mangé). Dzięki temu zdanie jest krótsze i prostsze niż z oficjalnym „nous” (nous parlons, nous allons).
Jak odróżnić w mowie bezokolicznik „parler” od imiesłowu „parlé”?
W wymowie brzmią identycznie: [parle]! Rozróżniamy je wyłącznie po słowie stojącym wcześniej: po czasowniku „avoir” (j’ai parlé [że parle]) jest to czas przeszły Passé Composé („powiedziałem”), a po czasowniku „aller” (je vais parler [ży we parle]) jest to bezokolicznik w czasie przyszłym Futur Proche („powiem”).