Czasy w języku rosyjskim — ile ich jest, odmiana, aspekt i przykłady w zdaniach
Jakie są czasy w języku rosyjskim? Poznaj wszystkie 3 czasy (teraźniejszy, przeszły i przyszły), aspekt czasownika, tabelę odmian i mini-czytankę z wymową.
Szybka odpowiedź: Ile czasów ma język rosyjski?
- W języku rosyjskim są TYLKO 3 czasy: przeszły (прошедшее), teraźniejszy (настоящее) i przyszły (будущее) — dokładnie tak jak w języku polskim (i w przeciwieństwie do 12–16 czasów w angielskim!).
- Czas przeszły jest banalnie prosty: nie odmienia się przez osoby (ja/ty/on), lecz tylko przez rodzaj i liczbę za pomocą końcówek -л (on), -ла (ona), -ло (ono) i -ли (oni) — jak polskie „czytał, czytała, czytali”.
- Kluczem do rosyjskich czasowników jest aspekt (вид): niedokonany (np. читать — czytać) i dokonany (np. прочитать — przeczytać), który działa niemal identycznie jak w polszczyźnie.
1. Zestawienie wszystkich 3 czasów w języku rosyjskim (ściągawka)
Cały system czasów w rosyjskim opiera się na trzech czasach i dwóch aspektach (niedokonanym — czynność trwająca lub powtarzalna, oraz dokonanym — czynność zakończona rezultatem). Zobacz pełną mapę na przykładzie czasownika „czytać” (читать / прочитать):
| Czas i aspekt | Transliteracja | Jak tworzymy i kiedy używamy | Przykład w zdaniu |
|---|---|---|---|
| я чита́ю | ja czitáju | Czas teraźniejszy (tylko niedokonany) — czytam (teraz lub regularnie) | Сего́дня я чита́ю интере́сную кни́гу. (Dziś czytam ciekawą książkę.) |
| я чита́л / чита́ла | ja czitáł / czitáła | Czas przeszły niedokonany — czytałem / czytałam (proces, czynność w toku) | Вчера́ ве́чером я до́лго чита́л. (Wczoraj wieczorem długo czytałem.) |
| я прочита́л / прочита́ла | ja praczitáł / praczitáła | Czas przeszły dokonany — przeczytałem / przeczytałam (gotowy efekt) | Я уже́ прочита́л э́ту статью́. (Już przeczytałem ten artykuł.) |
| я бу́ду чита́ть | ja búdu czitáć | Czas przyszły złożony (niedokonany) — będę czytać (planowany proces) | За́втра я бу́ду чита́ть в пое́зде. (Jutro będę czytać w pociągu.) |
| я прочита́ю | ja praczitáju | Czas przyszły prosty (dokonany) — przeczytam (jednorazowy cel) | Я прочита́ю пи́сьмо и позвоню́ тебе́. (Przeczytam list i zadzwonię do ciebie.) |
2. Czas teraźniejszy (Настоящее время) — jeden czas zamiast dwóch
W rosyjskim nie ma podziału na Present Simple i Present Continuous. Zdanie „Я работаю” oznacza zarówno „pracuję (w ogóle, na co dzień)”, jak i „pracuję (w tej chwili)”. Czasowniki dzielą się na dwie koniugacje (I z końcówkami -у/-ю, -ешь, -ет… oraz II z końcówkami -у/-ю, -ишь, -ит…).
| Osoba i czasownik | Wymowa | Znaczenie po polsku | Końcówki (I / II koniugacja) |
|---|---|---|---|
| я рабо́таю / говорю́ | ja rabótaju / gawarjú | ja pracuję / mówię | Końcówka 1. osoby: -ю lub -у (np. я иду́ — idę) |
| ты рабо́таешь / говори́шь | ty rabótajesz / gawarísz | ty pracujesz / mówisz | I koniugacja: -ешь (-ёшь) · II koniugacja: -ишь |
| он / она́ рабо́тает / говори́т | on rabótajet / aná gawarít | on / ona pracuje / mówi | I koniugacja: -ет (-ёт) · II koniugacja: -ит |
| мы рабо́таем / говори́м | my rabótajem / gawarím | my pracujemy / mówimy | I koniugacja: -ем (-ём) · II koniugacja: -им |
| вы рабо́таете / говори́те | wy rabótajetie / gawarítie | wy pracujecie / mówicie (lub Pan/Pani) | I koniugacja: -ете (-ёте) · II koniugacja: -ите |
| они́ рабо́тают / говоря́т | aní rabótajut / gawarját | oni / one pracują / mówią | I koniugacja: -ют (-ут) · II koniugacja: -ят (-ат) |
3. Czas przeszły (Прошедшее время) — tylko 4 końcówki!
To najprostszy czas w języku rosyjskim. Odcinasz końcówkę bezokolicznika „-ть” (np. делать → дела-, жить → жи-) i doklejasz jedną z czterech końcówek zależnie od tego, KTO mówi, a nie w jakiej jest osobie:
- -л (rodzaj męski — я, ты, он): я де́лал (robiłem), ты де́лал (robiłeś), он де́лал (robił) — jedna forma dla wszystkich trzech osób!
- -ла (rodzaj żeński — я, ты, она): я де́лала (robiłam), ты де́лала (robiłaś), она́ де́лала (robiła).
- -ло (rodzaj nijaki — оно): оно́ бы́ло (było), вре́мя прошло́ (czas minął), со́лнце свети́ло (słońce świeciło).
- -ли (liczba mnoga — мы, вы, они): мы де́лали, вы де́лали, они́ де́лали — w liczbie mnogiej nie ma nawet podziału na „oni” i „one”!
4. Czas przyszły (Будущее время) — złożony vs prosty
W czasie przyszłym wybór zależy wyłącznie od tego, czy mówisz o procesie (będę robić), czy o jednorazowym rezultacie (zrobię):
- Przyszły złożony (буду + bezokolicznik niedokonany): Odmieniasz tylko słowo posiłkowe быть (я бу́ду, ты бу́дешь, он бу́дет, мы бу́дем, вы бу́дете, они́ бу́дут) i dodajesz bezokolicznik: я бу́ду у́чить (będę się uczyć), мы бу́дем отдыха́ть (będziemy odpoczywać).
- Przyszły prosty (odmiana czasownika dokonanego): Bierzesz czasownik dokonany (z przedrostkiem по-, про-, с-, на-) i odmieniasz go dokładnie tak jak w czasie teraźniejszym: я сде́лаю (zrobię), ты ку́пишь (kupisz), мы пое́дем (pojedziemy).
Przykładowa czytanka (A1): Вчера, сегодня и завтра (Wczoraj, dziś i jutro)
Вчера вечером я долго читал рассказ на русском языке. Сначала текст был трудным, но я понял главную мысль. Сегодня утром я пью кофе и повторяю новые слова. Завтра я прочитаю следующую главу и буду говорить смелее.
Tłumaczenie: Wczoraj wieczorem długo czytałem opowiadanie po rosyjsku. Na początku tekst był trudny, ale zrozumiałem główną myśl. Dziś rano piję kawę i powtarzam nowe słowa. Jutro przeczytam kolejny rozdział i będę mówić śmielej.
Ćwicz ten temat w pełnej interaktywnej czytance na Czytando.pl →
Najczęstsze pytania (FAQ)
Ile czasów jest w języku rosyjskim?
W języku rosyjskim są dokładnie 3 czasy: czas teraźniejszy (настоящее время), czas przeszły (прошедшее время) oraz czas przyszły (будущее время). Dzięki podziałowi czasowników na aspekt niedokonany i dokonany (identycznie jak w języku polskim: robić vs zrobić), 3 czasy w zupełności wystarczają do wyrażenia każdej sytuacji.
Dlaczego w czasie teraźniejszym po rosyjsku nie używa się „jest” (np. Ja jestem studentem)?
W języku rosyjskim czasownik „быть” (być) w czasie teraźniejszym zanikł w codziennym użyciu. Zamiast „Я есть студент” mówi się po prostu „Я студе́нт” (Ja [jestem] studentem), a w czasie przeszłym i przyszłym czasownik wraca normalnie: „Я был студе́нтом” (Byłem studentem) oraz „Я бу́ду студе́нтом” (Będę studentem).
Jak najszybciej opanować odmianę czasowników i aspekt w rosyjskim?
Zamiast wkuwać puste tabele koniugacji, najlepiej czytać krótkie teksty na poziomie A1–A2. W Czytando po kliknięciu w dowolny czasownik w zdaniu od razu widzisz jego bezokolicznik, czas, osobę oraz pełną tabelę odmian w kontekście historii.