Wymowa angielska, nieme litery (silent letters) i najczęstsze pułapki dla Polaków (th, -ed, knight, comfortable)
Jak czytać po angielsku bez polskich błędów? Poznaj nieme litery (know, write, doubt, walk, Wednesday), wymowę końcówki -ed, dźwięk th oraz słynne -ough.
Dlaczego po angielsku pisze się „knight”, a czyta „najt”? 4 reguły, które uporządkują Twoją wymowę
- Angielska ortografia zatrzymała się w XV wieku (gdy wprowadzono druk), podczas gdy wymowa zmieniała się dalej. Dlatego wiele dawnych liter w słowach jest dziś całkowicie NIEMYCH (silent letters): kn- = [n] (know, knife), wr- = [r] (write, wrong), -mb = [m] (climb, thumb), -lk/-lf = [k/f] (walk, talk, half).
- Końcówka czasu przeszłego „-ED” rzadko brzmi jak [-ed]! Po większości spółgłosek nie tworzy ona nowej sylaby: „worked” czytamy jednym tchem jako [łerkt], „played” jako [plejd], a tylko po literach t oraz d czytamy ją jako [-id] (wanted [ŁON-tid], needed [NI-did]).
- Najczęstszym dźwiękiem w języku angielskim jest tzw. „schwa” [ə] — krótkie, leniwe, ledwo słyszalne stęknięcie w nieakcentowanych sylabach. Dlatego „comfortable” ma tylko 3 sylaby [KʌM-ftə-bəl], a „Wednesday” tylko 2 sylaby [ŁENZ-dej]!
- W Czytando nie musisz zgadywać wymowy z zapisu: klikasz dowolne słowo w czytance i natychmiast słyszysz, jak wymawia je lektor.
1. Nieme litery (Silent Letters) — których liter NIGDY nie wymawiamy?
Polacy są przyzwyczajeni do czytania każdej litery w wyrazie. W angielskim przeczytanie „k” w słowie „know” albo „b” w słowie „doubt” od razu zdradza brak osłuchania. Poznaj 6 żelaznych grup niemych liter:
| Zbitka w pisowni | Która litera jest niema? | Przykłady z prawdziwą wymową | Polskie tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| kn- (na początku słowa) | nieme K → czytamy samo [n] | wiedzieć / nóż / kolano / pukać / rycerz | I know [aj noł] (Wiem). „Knight” (rycerz) brzmi dokładnie tak samo jak „night” (noc): [najt]! |
| wr- (na początku słowa) | nieme W → czytamy samo [r] | pisać / błędny / pakować / nadgarstek | Write [rajt] (pisać) brzmi identycznie jak right [rajt] (prawy / racja). |
| -mb oraz -bt (na końcu / przed t) | nieme B → czytamy [m] lub [t] | wspinać się / kciuk / bomba / wątpliwość / dług | No doubt [noł dałt] (Bez wątpienia). Climb [klajm] (wspinać się), debt [det] (dług). |
| -lk, -lf, -lm (nieme L) | nieme L → [łoːk, toːk, haːf, kaːm, SA-mən] | spacerować / rozmawiać / połowa / spokojny / łosoś | Let’s walk and talk [lets łoːk end toːk]. Half past two [haːf past tuː]. |
| wh- przed literą „o” | nieme W → czytamy samo [h] | kto / czyj / cały | Who [huː] (kto), the whole day [həʊl] (cały dzień). Przy innych samogłoskach (what, where, when, why) nieme jest H i czytamy [ł]! |
| Słowa-pułapki z „połkniętą” sylabą | [ŁENZ-dej], [KʌM-ftə-bəl], [WEDŻ-tə-bəl], [AJ-lənd], [KA-səl], [LI-sən] | środa / wygodny / warzywo / wyspa / zamek / słuchać | W „island” (wyspa) litera „s” jest zawsze niema: [AJ-lənd]! W „listen” i „castle” nieme jest „t”. |
2. Jak czytać końcówkę czasu przeszłego „-ed” oraz słynną zbitkę „-ough”?
Najczęstszy błąd przy głośnym czytaniu po angielsku to dokładanie sylaby „-ed” do każdego czasownika w czasie przeszłym (np. czytanie „worked” jako „łork-ed” zamiast krótkiego „łerkt”).
| Przypadek | Jak wymawiać? | Przykłady z audio | Wyjaśnienie |
|---|---|---|---|
| -ed po spółgłoskach bezdźwięcznych (k, p, s, sh, ch, f) | krótkie [t] (bez samogłoski e!) | pracował [łerkt], zatrzymał się [stopt], oglądał [łoczt] | He worked all day and watched a film [hiː łerkt oːl dej end łoczt ə film]. |
| -ed po samogłoskach i spółgłoskach dźwięcznych (l, n, r, v, z, b, g) | krótkie [d] (bez samogłoski e!) | grał [plejd], mieszkał [liwd], otworzył [əʊpənd] | She lived in Rome and played the piano [sziː liwd in rəʊm end plejd ðə pjanəʊ]. |
| -ed TYLKO po literach T oraz D | pełna sylaba [-ɪd / -id] | chciał [ŁON-tid], potrzebował [NI-did], zaczął [STAR-tid] | Dopiero tutaj słychać dodatkową sylabę, bo nie da się wymówić „tt” ani „dd” bez samogłoski pośrodku! |
| 5 twarzy zbitki -OUGH | though [ðəʊ], through [θruː], thought [θɔːt], tough [tʌf], enough [ɪ-NʌF] | chociaż [oł] / przez [uː] / myśl, myślał [oːt] / twardy, trudny [af] / wystarczająco [af] | W „tough” i „enough” końcowe „gh” brzmi jak polskie [f] (tak samo w „laugh” [laːf] = śmiać się)! |
Przykładowa czytanka (A1): A Quiet Walk Around the Castle (Spokojny spacer wokół zamku (poziom A1/A2 · nieme litery i końcówka -ed))
On Wednesday Anna walked around an old castle on a small island. She listened to the wind and talked with her friend for half an hour. Although the path was tough, they had enough time and enjoyed the view.
Tłumaczenie: W środę Anna spacerowała wokół starego zamku na małej wyspie. Słuchała wiatru i rozmawiała z przyjaciółką przez pół godziny. Chociaż ścieżka była trudna, miały wystarczająco dużo czasu i cieszyły się widokiem.
Ćwicz ten temat w pełnej interaktywnej czytance na Czytando.pl →
Najczęstsze pytania (FAQ)
Dlaczego w angielskim „knight” (rycerz) i „know” (wiedzieć) mają na początku literę „k”?
W języku staro- i średnioangielskim (podobnie jak w dzisiejszym języku niemieckim: „Knecht”) literę „k” przed „n” normalnie wymawiano! Dopiero około XVI–XVII wieku Anglicy uprościli wymowę w mowie potocznej do samego [n], ale w druku pozostawiono dawną pisownię, która pomaga dziś odróżnić wzrokiem „knight” (rycerz) od „night” (noc) czy „know” (wiedzieć) od „no” (nie).
Jaka jest różnica w miejscu słowa „enough” przy rzeczownikach i przymiotnikach?
Zasada jest bardzo prosta: przed rzeczownikiem „enough” stoi z przodu („enough time” — wystarczająco dużo czasu, „enough money” — dość pieniędzy), natomiast przy przymiotniku lub przysłówku stoi z tyłu („warm enough” — wystarczająco ciepły, „fast enough” — wystarczająco szybko).
Jak najszybciej opanować wymowę trudnych słów angielskich?
Najgorszą metodą jest czytanie tekstu „w myślach” z polską fonetyką, bo wtedy utrwalasz błędne wyobrażenie dźwięku. W Czytando podczas czytania klikasz nieznane lub podejrzane słowo i od razu słyszysz jego prawidłową wymowę w kontekście zdania.